Het was zo’n halfdroom waarin je nog denkt dingen te kunnen veranderen — maar dat maakte het des te frustrerender. Ik had me vergist in de datum van de boekpresentatie, en de plek: het was in een Amsterdams café, de helft van de bezoekers kende ik niet, de rest keek lang niet zo vrolijk als ik had gehoopt, en ik had mijn praatje nog niet voorbereid. Mensen waren al met het avondeten bezig, voor ná de presentatie.

Is dit dan een wake-up call? Moet ik haast maken met het regelen?

Ik wil zelf wat zeggen, dat had ik al bedacht, meer over de zoektocht dan over mijn moeder. Wil ik iemand vragen wat over het boek te zeggen, een van mijn meelezers, of nog iemand anders? Een interviewvorm lijkt me niet kloppend. Ik moet erover bellen met Thijs, mijn redacteur.

In de loop van de dag besef ik dat ik José wel wil introduceren, voor al die mensen die alleen voor mij komen. Misschien met een citaat uit haar tienerdagboek, en een uit haar laatste brief. Misschien moet ik nog andere citaten (laten) voordragen. Een liefdesbrief. Een opmerking over de tuin. Een verzuchting over de ziekte. Een stukje uit een van haar vertalingen. Telkens een paar zinnen, iedereen een taakje. Zou dat werken?

Moet ik foto's tonen op het grote scherm?

En wat wil ik zelf nog zeggen? Iets over de titels die het boek gehad heeft, beginnend met Het boek José en Het hele pakket van twijfel? Iets over de OV-fiets-grapjes die ik uiteindelijk weer geschrapt heb? Iets over mijn dankbaarheid voor wat José en na haar Stoffel hebben bewaard, mijn blijdschap met het Nationaal Register van Overledenen en de vele mensen die ik nog kon spreken, die er lang niet allemaal vandaag bij zijn, zeker niet Stoffels zus en broer Toos en Klaas.

En wat geef ik de ‘kringverjaardag van getuigen’? Een exemplaar, een handtekening, een kaartje?

Je zou zeggen dat het klaar was met vragen stellen, maar het gaat alleen maar door. Het pakket van twijfel is onuitputtelijk, een doos van Pandora. In ieder geval is een van de antwoorden: 29 oktober, boven bij Athenaeum, besloten (alleen maar de mensen die mijn moeder hebben gekend en de mensen die ik ken). En misschien houd ik mijn verhaal precies zo als bij de presentatie van Arabesk, op een stoel (zie voor een verslag (en bovenstaande foto) verstwee.nl). Iets minder theatraal, maar even hartgrondig.